Problemen in het hoger onderwijs?
Laat u bijstaan door een gespecialiseerd raadsman
Studeren met een functiebeperking: uw rechten in het hoger onderwijs
Een chronische ziekte, een leerstoornis, een fysieke beperking, een psychische kwetsbaarheid, herstel na een ernstige aandoening — geen van die situaties mag een hogeschool of universiteit ervan weerhouden u gelijke kansen op slagen te bieden. Toch botsen studenten geregeld op weigeringen: examenfaciliteiten die laat of niet komen, lesopnames die geweigerd worden, dispensatie die afgewezen wordt, een bijzonder statuut dat niet wordt toegekend.
De wet is duidelijk: hogescholen en universiteiten moeten in redelijke aanpassingen voorzien voor studenten met een functiebeperking. Op deze pagina overlopen we wat dat concreet betekent en wat u kan doen als u tegen weerstand aanloopt.
Wat is een functiebeperking in het hoger onderwijs?
De Vlaamse onderwijsregelgeving omschrijft een functiebeperking in het hoger onderwijs als: één of meer lichaamsfuncties die blijvend uitvallen of meer dan 12 maanden uitvallen. Dit omvat:
- Leerstoornissen (dyslexie, dyscalculie, dysorthografie)
- Ontwikkelingsstoornissen (ADHD, ADD, autismespectrumstoornis)
- Psychische functiebeperkingen (angststoornissen, depressie, burn-out met blijvende impact, …)
- Chronische ziekten (kanker, MS, reuma, diabetes type 1, …)
- Fysieke en motorische beperkingen
- Visuele en auditieve beperkingen
- Spraak- en taalstoornissen
Naast functiebeperkingen erkent de regelgeving ook overmacht (bv. een ernstige ziekte met tijdelijke impact) als grond voor aangepaste examenregelingen.
Welke aanpassingen kan u vragen?
De catalogus van mogelijke aanpassingen is lang en hangt af van uw concrete noden. Veel voorkomende voorbeelden:
- Examenfaciliteiten: extra tijd, mondelinge in plaats van schriftelijke examens (of omgekeerd), aparte examenruimte, gebruik van laptop met software, extra pauzes, gespreid examenrooster.
- Lesopnames: voor studenten die door ziekte of behandeling regelmatig afwezig moeten zijn. Het VMRI bevestigde recent dat een onterechte weigering discriminatie kan uitmaken.
- Dispensatie: vrijstelling van bepaalde opdrachten of vakken die door uw beperking onhaalbaar zijn, vervangen door evenwaardige.
- Spreiding studietraject: deeltijds studeren, modeltraject verlaten, GIT (geïndividualiseerd traject).
- Bijzonder statuut: topsporter, ondernemer, mantelzorger, student met functiebeperking — elk met eigen aanpassingen.
- Aangepaste stageregeling: spreiding, alternatieve stageplaats of vervangopdracht waar nodig.
- Hulpmiddelen: voorleessoftware, brailleboeken, doventolk, aangepast meubilair.
Hoe vraagt u aanpassingen aan?
Elke instelling moet in haar Onderwijs- en Examenregeling (OER) opnemen welke procedure ze hanteert voor het toekennen van redelijke aanpassingen. In hoofdlijnen verloopt het zo:
- U dient een aanvraag in bij de begeleidingsdienst van uw hogeschool of universiteit (vaak “studentenvoorzieningen”, “diversiteitscel”, “functiebeperking-loket”).
- U voegt een attest of verslag toe (medisch, psychologisch, leerstoornis-attest, …).
- De instelling onderzoekt welke aanpassingen redelijk zijn en kent een statuut toe — vaak “functiebeperking” of “bijzonder statuut”.
- U communiceert de toegekende aanpassingen aan elk vakcoördinator/lesgever — vaak via een “faciliteitenkaart” of digitaal systeem.
- Bij weigering moet de instelling die schriftelijk en gemotiveerd doen — daartegen staat intern beroep open.
Belangrijk: vraag uw aanpassingen ruim op tijd aan — het liefst bij de start van het academiejaar of meteen bij vaststelling van de functiebeperking. Een laattijdige aanvraag voor het examen wordt vaak afgewezen, ook al is de onderliggende beperking gegrond.
De instelling weigert: wat nu?
Een weigering van redelijke aanpassingen of bijzonder statuut moet altijd schriftelijk en gemotiveerd gebeuren. U beschikt over verschillende beroepsmogelijkheden:
1. Intern beroep
Tegen de weigering kan u intern beroep aantekenen — vaak bij de interne beroepscommissie of de bevoegde decaan/directie. De termijnen zijn extreem kort, vaak 7 kalenderdagen na betekening. Vormvereisten zijn streng: alle argumenten moeten in dat eerste beroep staan; later toevoegen kan niet.
2. Raad voor betwistingen inzake studievoortgangsbeslissingen
Als de weigering doorwerkt in een studievoortgangsbeslissing (bv. niet-slagen omdat aanpassingen ten onrechte werden geweigerd), kan u na uitputting van het intern beroep terecht bij de Raad voor betwistingen. Termijn: in principe 7 kalenderdagen na de definitieve interne beslissing.
3. Klacht bij het VMRI
Wanneer de weigering een discriminatie uitmaakt (bv. weigering van een aanpassing zonder concrete motivering, of weigering die in strijd is met de wettelijke criteria), kan u parallel klacht indienen bij het VMRI. [link: meer info — VMRI]
4. Burgerlijke rechtbank
In ernstige of urgente dossiers — of voor het bekomen van schadevergoeding — kan ook de burgerlijke rechtbank ingeschakeld worden, eventueel in kort geding.
Stages: een eigen valkuil
Stages zijn vaak een struikelblok voor studenten met een functiebeperking. Een ongunstige stagebeoordeling, een vroegtijdige stopzetting of de weigering van een aangepaste stageplaats kunnen het studietraject ernstig in het gedrang brengen. Wij hebben jarenlange ervaring in het betwisten van stagebeoordelingen en stagebreuken.
Belangrijk: laat u zo vroeg mogelijk juridisch begeleiden — argumenten die u niet inroept tijdens het intern beroep, kan u later niet meer toevoegen voor de Raad voor betwistingen.
Voor onderwijsinstellingen
Hogescholen en universiteiten staan voor een spanningsveld: enerzijds het recht op redelijke aanpassingen waarborgen, anderzijds zorgen voor evenwaardige diplomavereisten en een werkbare organisatie. Een weigeringsbeslissing die juridisch standhoudt, vereist:
- Concrete, individuele motivering — niet “deze aanpassing is voor niemand mogelijk”
- Toetsing aan de wettelijke criteria (proportionaliteit, doeltreffendheid, evenwaardigheid, …)
- Documentatie van het overleg met de student en de begeleidingsdienst
- Inachtname van de eigen OER-procedures
- Rekening houden met recente VMRI-uitspraken (zoals het arrest rond lesopnames)
Wij staan ook hogescholen, universiteiten en hun ombudsdiensten bij in moeilijke dossiers — preventief en in geschillen.
Veelgestelde vragen
Krijgt elke student met een attest automatisch alle gevraagde aanpassingen?
Nee. Het attest opent het recht op een individuele afweging — niet op een vooraf vastgelegde lijst. Welke concrete aanpassingen u krijgt, hangt af van uw beperking, uw opleiding en de redelijkheid in uw concrete situatie.
Mag een professor weigeren mijn aanpassingen toe te passen?
In principe niet. Eens een aanpassing officieel is toegekend door de instelling, is elke lesgever en elke vakcoördinator verplicht ze toe te passen. Doet hij of zij dat niet, dan ligt de verantwoordelijkheid bij de instelling — en kan u zich daarop beroepen in een eventuele betwisting.
Tot welke leeftijd geldt mijn recht op aanpassingen?
Er is geen leeftijdsgrens. Ook deeltijdse studenten, schakelstudenten en studenten in postacademische opleidingen kunnen aanspraak maken op redelijke aanpassingen, zolang er sprake is van een functiebeperking.
Studie- of examenconflict?
Termijnen in het hoger onderwijs zijn extreem kort — soms slechts dagen na de proclamatie. Twijfelt u of een weigering of beoordeling correct is, contacteer ons dan onmiddellijk. Wij analyseren uw dossier kosteloos en bekijken wat juridisch haalbaar is. Contacteer ons.
Lees ook: Wettelijk kader · VMRI
Opkomen voor uw student
Laat u bijstaan door een gespecialiseerd raadsman